کوکاکولا رو یه معتاد ساخت تا خودشو ترک بده

پرمصرف‌ترین نوشیدنیِ دنیا رو کی ساخته؟ اگه فکر می‌کنی یه کارآفرینِ باهوش نشسته و فکرِ یه نوشیدنیِ جهانی رو کرده، باید بگم ماجرا خیلی تلخ‌تر از این حرفاست. کسی که کوکاکولا رو ساخت، خودش داشت دنبالِ راهی می‌گشت که از یه اعتیاد خلاص بشه. و هیچ‌وقت نشد.

سربازی که زخمی برگشت

آخرهای جنگِ داخلیِ آمریکا، یه سرباز با شمشیر زخمی می‌شه. اسمش جان پمبرتون (John Pemberton) بود. برای اینکه دردش کم بشه، بهش مورفین می‌دن؛ دارویی که اون دوره برای دردهای شدید معمول بود. اما همین دارو، که قرار بود کمکش کنه، اون رو معتاد کرد. پمبرتون از میدونِ جنگ زنده برگشت، ولی با یه مشکلِ تازه که تا آخرِ عمر همراهش موند.

داروسازی که دنبالِ جایگزین می‌گشت

پمبرتون شغلش داروسازی بود، نه یه آدمِ عادی. همین باعث شد به جای تسلیم‌شدن، بره دنبالِ چیزی که بتونه جای مورفین رو بگیره؛ چیزی که هم دردش رو کم کنه، هم اون وابستگیِ خطرناک رو نداشته باشه. این جست‌وجو چند سالی طول کشید تا بالاخره به یه ترکیب رسید: شربتی از برگِ کوکا و دونه‌ی کولا. دو تا ماده که اسمِ نوشیدنیِ بعدی هم از همونا اومد.

شربتی که قرار بود دارو باشه

سالِ ۱۸۸۶، پمبرتون این شربت رو تو یه داروخونه تو آتلانتا گذاشت برای فروش. نکته‌ی مهم اینجاست: چیزی که امروز به اسمِ یه نوشابه‌ی گازدار می‌شناسیمش، اون موقع اصلاً نوشابه نبود. دارو بود. و برای چی تبلیغ می‌شد؟ برای سردرد، برای خستگی، و حتی برای ترکِ اعتیاد به مورفین. یعنی پمبرتون داشت دقیقاً همون دردِ خودش رو می‌فروخت؛ محصولی که از دلِ مشکلِ شخصیش بیرون اومده بود.

چیزی که توش بود

توی این شربتِ اولیه کوکائین هم وجود داشت؛ ماده‌ای که اون زمان هنوز به شکلِ امروزی خطرناک شناخته نمی‌شد و توی خیلی از داروهای رایج استفاده می‌شد. این وضعیت تا سالِ ۱۹۰۳ ادامه داشت، بعد از اون از فرمول حذف شد. اما تا همون سال، نوشیدنی‌ای که قرار بود آدم رو از اعتیاد نجات بده، خودش حاویِ یه ماده‌ی اعتیادآور دیگه بود؛ طنزِ تلخی که توی همون سال‌های اول شکل گرفت.

چیزی که ساخت تا خودشو نجات بده، خودشو نجات نداد.

پایانِ تلخِ پمبرتون

با این‌که پمبرتون داروسازِ باهوشی بود و محصولی ساخته بود که بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین برندهای دنیا تبدیل شد، خودش هیچ‌وقت از مورفین جدا نشد. دو سال بعد از ساختِ اون شربت، در حالی که مریض و ورشکسته بود، حقِ کوکاکولا رو فروخت؛ اون هم فقط به قیمتِ ۱۷۵۰ دلار. چند ماه بعد از این فروش، پمبرتون از دنیا رفت؛ فقیر، و هنوز درگیرِ همون اعتیادی که از اول باعث شده بود بره دنبالِ ساختنِ این نوشیدنی.

فاصله‌ی بین آغاز و امروز

اون شرکتی که با ۱۷۵۰ دلار از دستِ سازنده‌ش بیرون رفت، امروز صدها میلیارد دلار می‌ارزه؛ یکی از باارزش‌ترین برندهای تاریخِ تجارت. اسمی که خودِ پمبرتون انتخاب کرد، هنوز دقیقاً همون‌طوری روی هر قوطی نوشته می‌شه که اون روزِ اول توی داروخونه‌ی آتلانتا نوشته بود. اما آدمی که این اسم رو انتخاب کرد، هیچ‌وقت نتیجه‌ش رو ندید؛ نه پولش رو، نه شهرتش رو، و مهم‌تر از همه، نه اون رهاییِ از اعتیادی که دنبالش بود.

چی قطعیه، چی نه

چیزی که مشخصه اینه: پمبرتون یه سربازِ زخمیِ جنگِ داخلیِ آمریکا بود که به مورفین معتاد شد، داروساز بود، شربتی از کوکا و کولا ساخت، سالِ ۱۸۸۶ اون رو به‌عنوانِ دارو عرضه کرد، محصول تا ۱۹۰۳ حاویِ کوکائین بود، و خودِ پمبرتون قبل از دیدنِ موفقیتِ نهاییِ محصولش از دنیا رفت؛ فقیر و همچنان معتاد. چیزی که این ماجرا رو عجیب می‌کنه اینه که یکی از شناخته‌شده‌ترین نوشیدنی‌های دنیا، ریشه‌ش نه توی یه نقشه‌ی تجاری، بلکه توی تلاشِ ناامیدانه‌ی یه آدم برای درمانِ خودش بود. تلاشی که برای خودِ اون هیچ‌وقت جواب نداد، ولی چیزی که از دلش بیرون اومد، تا امروز روی میزِ میلیون‌ها نفر می‌شینه.